ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ/ਪਟਿਆਲਾ: ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ 48 ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੋ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੈਬ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਇਆ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਵੀ ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ਬਣਾਇਆ 3D ਡੋਮ ਥੀਏਟਰ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮਲੋਆ ਕਾਲੋਨੀ ਸਥਿਤ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਮਾਡਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਇੰਸ ਅਧਿਆਪਕ ਰਵੀ ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹਾਲ ਨੂੰ ਹੀ ਇੱਕ 3D ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਿਨ ਅਤੇ ਥਰਮੋਕੋਲ ਵਰਗੀਆਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਗੁੰਬਦਨੁਮਾ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਇਸ 3D ਡੋਮ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸਮਝ ਕੇ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਸਾਇੰਸ ਸਿਟੀ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਹਰ ਬੱਚੇ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਡਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਹੋਰ ਛੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਮੌਸਮ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਰਵੀ ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਥੇ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਖਾਮਾਪੀ ਯੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮਾਪਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਜੈਸਵਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਰੁਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦਾ ਡਰ ਕੀਤਾ ਦੂਰ
ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਗਰਲਜ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਲੈਕਚਰਾਰ ਡਾ. ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਰੀਬ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਨ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਰਚੁਅਲ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਲੈਬ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਹਿੰਗੇ ਲੈਬ ਉਪਕਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਕਾਰ ਜਾਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ‘ਜ਼ੀਰੋ-ਕੋਸਟ’ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਡਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਔਖੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇੱਕੋ ਹੈ—ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ।
